KROZ GOLGOTU ŽARKA BOJIĆA
Viktor Igo je davno govorio da je „priroda velika lira a pesnik božansko gudalo“, sanjar iz koga zbori dar božanstva i moć božije promisli. Po tome bi pesnik bio mag, a njegova poezija zvezda koja bez predumišljaja vodi „Bogu i kralja i pastira“. Možda Bojić nije mag ali je pesnik formirane fizionomije, koji suvereno vlada magijom govora, da bi se katkad odvojio i od samog sebe, kako bi dosegao dubinu i mistiku svesnih i podsvesnih predela čovekovog duhovnog života. U prvom susretu sa njegovim pesmama, čitalac napušta svoj ego i u mislima stvara sopstveno delo, produbljuje ga ličnim doživljajem, oplemenjuje ga svetom pesnikove fikcije i osećanjem prijatne unutrašnje rezonancije. Pritom zapada u emotivnu ekstazu poezije koja ga navodi na spontano poistovećivanje sa junacima iz njegovih pesama.
U novoj pesničkoj zbirci Kroz golgotu, Bojić prikazuje surovost realnog sveta i ružne strane njegovog lica koje umetnički reljefno uobličava. Značej njegovih pesama je, pre svega, u činjenici da one svojom sadržinom i porukama osvešćuju čitaoca, oslobađaju ga zabluda i nametnutih komunističkih istina koje ne odgovaraju realnom stanju i društvenoj stvarnosti. Pesme iz njegove nove zbirke, Kroz golgotu, osim poeme Beskonačna ljubav, inspirisane su junacima i događajima iz bliže nacionalne prošlosti a po strukturi, žanrovskoj pripadnosti i načinu umetničkog oblikovanja, nose karakter epske i lirsko-epske poezije. Izvori inspiracije, kompatibilnost motiva, značenjskih nivoa i poruka većine njegovih pesama, ne može se posmatrati izvan celovitosti njihove tematske i estetske strukture. Značaj svakog opevanog junaka ili događaja određuje njegova uloga u samoj strukturi svake konkretne pesme. Vrednost motiva u naznačenim pesmama određuje uzročno-posledična veza markiranih događaja i ljudskih sudbina, životnost narativnih slika i dinamika dramskog naboja u razvijanju fabularnog toka glavne radnje. Radnja konkretnih pesama je situirana, uglavnom, na prostore današnje Crne Gore, u ratne i poratne godine Drugog svetskog rata i u prve godine na na početku XXI veka, poetskom sentencom da „srpstvu neće nestanuti mraka/dokle god se slavi petokraka“.
U svojim pesmama Bojić se deklariše kao pesnik istine i pravde, nastojeći da sa distance, kao posrednik i posmatrač, objektivno osvetli junake i događaje o kojima peva: „Pa me želja ponijela pusta/ da istini razdriješim usta“, da otvoreno, sledeći tradiciju epskih rapsoda i deseteračke poezije, tiranima saspe istinu u lice i otvori narodu oči , da pogleda i drugu stranu medalje na kojoj je ispisana dugo skrivana istina. Iako nastoji da događaje i junake posmatra sa distance, Bojić u svakoj svojoj pesmi proživljava tragične događaje i sudbinu svojih junaka, prolazi sa njima kroz teška iskušenja vremena u kojem žive, saoseća sa životom srećnih i ucveljenih, pobednika i pobeđenih, zaljubljenih i razočaranih – jednom rečju, poistovećuje se sa svetom svoje poezije. Svet iz njegovih pesama, koji egzistira u određenom vremenu i prostoru, za pažljivog čitaoca nije više svet iz prošlosti ili budućnosti, već svet trenutka u kome on živi i u kome među glavnim junacima prepoznaje
Eho glasovitih litija koje su ustale u odbranu pravoslavlja i srpskih svetinja, gromko se oglašava u stihovima njegovih pesama koje slave istinu i pravdu i osućuju sramne poteze antisrpskog režima. U portretisanju epskih likova iz bliže prošlosti, ili svojih savremenika, pa i pokretača i vođe velikih litija, pesnik je sintetizovao prepoznatljiva svojstva znamenitih imena i genijalnih umova iz raznih vremena i raznih sredina, kako bi njihovu individualnost ugradio u tipične portrete svojih epskih junaka. Ti junaci će živeti u svesti čitalaca, ne samo svoj život, već i život mnogih, sebi sličnih likova. Među tim junacima posebno je markiran prtret amfilohija Radovića, koji je oličenje najboljih čovekovih osobina, navika i vrlina, simbol jednog vremena i vesnik velikih istorijskih lomova. I kao što je junački podvig najvećeg junaka kosovske epopeje, Miloša Obilića, kako je vreme od velikog boja odmicalo, sve više je dobijao razmere slave i viteške časti, tako će i kult Amfilohija Radovića, predvodnika sveopštih slobodarskih litija, zahvaljujući poeziji Žarka Bojića, vremenom poneti oreol slave i uzornog junaka kome će se diviti buduća pokolenja, jer „Onaj što krenu s Bogom da rati/poražen biće, to mora znati!“
Svoje neuečstvovanje u fiksiranim događajima Bojić kompenzuje ulogom posrednika koji se vizionarski unosi u težište radnje i akcije glavnih junaka, što na čitaoca ostavlja utisak da je pesnik samo posmatrač koji mirno i objektivno, prividno nezainteresovan, priča o protivnicima, njihovim ideološkim raskolima i nacionalnim trvenjima. Takav odnos učinio je da se njegove pesme percipiraju kao objektivne slike opevanih junaka i markiranih dešavanja. Pritom valja znati da on u svojim stihovima stvara sopstvenu iluziju sveta u kome se događaji, samo prividno, vrše, ili su se već izvršili, mimo njegovog znanja ili volje. Otuda je kod Bojića, kao u epskoj poeziji starijih vremena, naglašena linija objektivnog i uverljivog slikanja života, bez obzira da li je reč o događajima koji su otišli u istoriju ili o stvarnosti u kojoj živi i peva. U pesmi Durmitorskim četnicima, Bojić je hladni rezoner koji otvoreno, bez skrupula, otkriva i onu drugu stranu medalje, o narodnooslobodičakoj borbi, koja je posle rata, od strane komunističkog režima dugo bila prikrivana, ili sasvim zatamnjena: „Srpsko bi se ime ugasilo/da četničke borbe nije bilo!“
Junaci pesničke zbirke Kroz golgotu su ljudi sa jasno markiranom individualnošću, čiji su postupci određeni njihovim karakterom i uzornim, moralnim vrednostima. Oni su živi i upečatljivi kad stvaraju, kad pevaju i svojim stihovima ovekovečuju kulturnu i istorijsku baštinu svoga naroda, kao Radovan Bećirović Trebješki, ili kad stradaju propovedajući veru i najviše vrednosti pravoslavlja kao u pesmi Mučenička smrt mitropolita Joanikija Lipovca. U tom nizu nezaboravnih likova posebno je upečatljiv portret heroine Vukosave (Mučenica sa srcem lavice), čije se srce i majčinska ljubav uzdižu daleko iznad ljudskih nesavršenosti, ideoloških raskola, zabluda i podela.
U pesničkoj zbirci Kroz golgotu, gotovo u svim pesmama, jezik ima nesputanu snagu imaginativne invencije kojom je Bojić ostvario astralni govor poezije, koji, osim duhovnog zadovljstva, omogućava čitaocima različitih afiniteta bolje razumevanje prošlog i sadašnjeg vremena, osvetljava sudbonosne događaje srpske istorije i utire put njihove objektivne interpretacije i slobodnog poimanja.
10. 4. 2024.
Prof. dr Miomir Milinković
Beograd
