Oklop jave rascijepljen olovkom

Zakoračite li u pjesničku zbirku „Oklop jave“ Damjane Savčić, u nekim „cipelama od paukove mreže“, dočekaće Vas snažan krik nad tamom koja je pomračila svjetlost „iščezle jave“. Zbirka je organizovana u tri tematske cjeline, predstavljajući sveto trojstvo s jedne strane, koje nas podstiče da probijemo svoj oklop i zaplovimo u javu, i đavolji trozubac s druge strane, koji nas vraća u tamnice zaborava. A zaboravimo li ko smo i šta smo, brzo ćemo i nestati u ovoj „zamlji seljaka na brdovitom Balkanu“.

„Oklop jave“ Damjanin je pjesnički prvenac kojim ona polako krči puteve „užarenim uspomenama“ do konačnog „spasenja“ uz prodorni „vrisak sunca“. Pjesnikinja, kao jedno od one „djece neba“ o kojima piše, od riječi je iskovala oklop koji štiti od zaborava, olovkom kao jabuku rascijepila onaj koji je u svojoj utrobi sakrio javu, ukrala „fenjer od svica“ ne bi li bar malo svjetlošću napojila „ugašeni oreol“ nad glavom čovjeka „uvijenog u zakrpljen ponos“. Njene pjesme, nekako starije od nje same, spomenik su vojniku, ćirilici, pjesniku, čovjeku, nadi, vremenu. Tradicija je ona oštrica kojom ona pokušava probiti sve oklope i slomiti sve okove. Pjesničkom suzom ona pali voštanicu, zaklanjajući je od vjetra koji „pjeva molitvu“, raspetljavajući čvor sa jezika koji je „spalila ugašena vatra“,  „otrcano nebo krpeći kukuruznom svilom“, krvavo tlo zalivajući ljekovitim grafenom.

Damjanina poezija poziva nas da potražimo sebe „u tragovima jave“,  da skinemo masku „gavranu zavijenom u bijelo“, da prkosno u šake uhvatimo posljednje zrno pijeska iz klepsidre smrti. Njene pjesme u naručje nam bacaju ogoljenu javu i pred noge nam namiču mliječni put i nadu da ćemo „cipele od paukove mreže“ ipak zamijeniti „cipelama satkanim od sazviježđa“.

Radmila Trifković, profesor

GLUVI STIHOVI NEUKROĆENE PJESME

(Recenzija rukopisa Oklop jave Damjane Savčić)

Pisanje poezije samo po sebi oduvijek je podrazumijevalo izvjesnu dozu hrabrosti. Prije svega, hrabrosti „gledanja Istini u oči”, često nelijepoj i gorkoj, ali i hrabrost svojevoljog pristajanja na nelagodno ogoljavanje duše i prostiranje najdubljih osjećanja i svjetonazora pred oči čitalačke publike, ali i onih koji poeziju prosto ne doživljavaju kao jedan viši način postojanja i duhovnog preživljavanja, što ona, zapravo, i jeste. U tom smislu, Damjana Savčić nam se otkriva kao dvostruko hrabra djevojčica-djevojka sa svega 17 godina. Biće da tu hrabrost crpi iz ovog neobičnog starogrčkog imena koje nosi, u punom njegovom značenju – pobjednica i ukrotiteljka.

Pred nama se nalazi njen književni prvijenac, zbirka poezije nadasve zanimljivog naslova – Oklop jave. Pedantno razložena i koncipirana u tri odjeljka, tri simetrične tematske cjeline, (po 12 pjesama), naslovljenih po fragmentima pojedinih stihova unutar njih: Užarene uspomene, Spasenje i Vrisak Sunca.

Po mnogo čemu teme i motivi koje Savčićeva ostihotvorava, te način na koji to radi, u najmanju ruku – iznenađuje. Poštedjela je i hartiju i nas očekivanih stihova o prvim ljubavima, ushićenjima i emotivnim razočaranjima, te nas odmah vinula u svoj poetski svijet koji po mnogo čemu prevazilazi nezrelost i naivnost jedne tinejdžerke. Stoga nam se ovim nevelikim pjesničkim spisom pokazuje kao izrazito trezvena i produhovljena predstavnica nove generacije, ili barem njenog boljeg i malobrojnijeg dijela, zbog kojeg nipošto ne smijemo otpisivati onu šantićevsku vjeru u „vaskrs domovine”.

Već pročeljna pjesma – Jasenovac, koja započinje „prigušenim krikom”, nagoviještava nam u kom pravcu i tonu će se odvijati njeno poetsko putešestvije. I zaista, Užarene uspomene nas na jedan svečano-tragični način, ali bez kancer rane poezije – patetike, podsjećaju na turobna „polja smrti”, „grobnice Srpstva i života”, „zapušteni grob ćirilice”. Ova tema smrti bezpogovorno miljkovićevski dominira njenom poezijom, te stoga i ne čudi što se prelijeva i u sljedeće odjeljke gdje iznova „smrt juri život” i gdje su čak i „sjene nas napustile / Znajući da ćemo iščeznuti”. No, autorka ipak ostavlja dovoljno mjesta za nadu u Vaskrsenje i „spas od bezdana nevjere”, pošto, kako nadahnuto veli: „Prilazi vrijeme / Kada ćemo leći u tuđe grobove / U nadi da se opet rodimo”.

Upadljiv je i opominjući karakter Savčićeve poezije. Nju zaista, poput najvoljenijeg srpskog pjesnika, „Sve rane moga roda bole / I moja duša s njim pati i grca”. Nezavisno da li pjeva o Jasenovcu, Vidovdanu, Starom Brodu, o svom Višegradu ili pak namučenom Kosovcu kojeg „odvikavaju od Srpstva”, ona nastoji da nas natjera da stanemo pred ogledalo i priznamo sebi da smo na pogibeljnom putu da postanemo Rod zvjerinji, pošto smo „Ogluvili na Liturgiju / Bacamo krst u žarište propasti / Ne znajući da bacamo i sebe”. S tim u vezi, u pjesmi Čovjek kojom završava centralni odjeljak Spasenje, pomalo pretenciozno zaključuje da smo čak „Nedostojni da koračamo po ovoj Svetoj zemlji”.

Uz mahom uspjele alegorije i parabole, kao relevantno poetsko sredstvo i stilsku figuru najčešće srećemo oksimorone koji imaju svoje značajno mjesto i funkciju u poeziji ove poetese kojoj je „Vrijeme (…) iskovalo karakter / Da se lakše bori(m) sa sudbinom”. Tako na par mjesta nailazimo na „bijele gavranove”, odnosno „gavrana uvijenog u bijelo”, te druge „netjelesne ptice”, „nevidljive freske”, itd. U njenim pjesmama konačište pronalaze razni putnici i vojnici, lovci i pjesnici, ali i bludnici, koji „slijepi gledaju freske” i gluvi „slušaju Liturgiju”, „sahranjuju pohlepu” i „love smrt”.

Ako je u prethodna dva odjeljka Savčićeva proračunato pokušavala da na sebi svojstven način iznova tematizuje opšta mjesta iz srpske istorije i tradicije, ali i epskog predanja lirskom obradom čuvene srpske narodne pjesme Marko Kraljević poznaje očinu sablju, u zaključnom odjeljku Vrisak sunca ona se konačno trga iz patriotske zanesenosti kojom je uglavnom obuzeta i najzad progovara u prvom licu. Tek nam se tu ukazuje prilika da potpunije zavirimo iza oklopa njene duše, jave i poezije, te je upoznamo u jednom posve novom svjetlu gdje dosta otvorenije govori o svojim unutrašnjim previranjima. Tako, tek i jedino u pjesmi Dedin grob koketira sa odveć opasnom patetikom i strogo tužbaličkim tonom, što je više nego razumljivo. Tu nam se, opet onoliko koliko nam ona to dozvoljava, nazire njena nježnija, senzibilnija strana ličnosti, njena začuđenost sveopštom ljudskom pohlepom i sujetom, te zbunjenost pred nepravdama i razduhovljenostima ovovremenice koji najstrašnije pogađaju njeno, u principu, još uvijek dječije srce. Usudićemo se da kažemo da je baš ta zbunjenost i začuđenost, nad sobom i svijetom u kome živimo, kao i revolt na to i takvo stanje u društvu, ni manje ni više nego rodno mjesto same Poezije.

Upravo u ovom ciklusu ukotvljena je i pjesma Vjetar, inače, uz suze, („nepresušne”, „krvave”, „uvijene u čađ”), njen najčešći, prenaglašeni i prezastupljeni motiv. No, taj vjetar koji tako živopisno „zavija” i „krade sunce iz usta” ponajviše ozvučuje njenu poeziju, pošto malo-malo „pjeva kroz lukove Ćuprije” i „kroz grane vrišti”, „kovitla, kida i mrsi misli”, ali takođe „pjeva molitve” i „pjesmu pakla”. Uzimajući u obzir gore rečeno, Savčićeva poezija se može okarakterisati kao živa, ozvučena i slikovita poezija, iz koje izbija jedna zrelost i promišljenost nesvojstvena tako mladom biću. Njene pjesme, (kao i naslovi istih) su jako jezgrovite, sažete, suvišnog oslobođene, po formi i stilu jednoobrazne,  po čemu bi se dalo zaključiti da je, pored, inače teško spojivih, Branka Miljkovića i Desanke Maksimović čiji eho gotovo čujno provejava kroz Oklop jave, jedan od njenih najvećih pjesničkih uzora Vasko Popa, taj princ slobodnog stiha. Svih 36 pjesama, koliko ih ima u ovoj debitantskoj zbirci mlade poetese iz Višegrada, ispjevane su upravo takvim slobodnim stihom, i to, bez izuzetka, oslobođenom znakova interpukcije, čime autorka dodatno potvrđuje onaj epitet hrabre djevojčice-djevojke kojim smo je ovjenčali na samom početku ovog kratkog pregleda njenog književnog prvijenca koji i te kako zavrijeđuje pažnju kritičke i čitalačke publike. Vrijedno je pomena i to da je sama zbirka dekorisana sa dvije izuzetne ilustracije, pješčanika i Ćuprije na Drini, što ovom spisu daje jednu posebnu notu.

Uz minimalnu mjernu vješto zakamufliranih nedoslijednosti i zanemarljiva protivriječja koji se svakako mogu očekivati od pjesnika u povoju poput nje, jasno je da Savčićeva ima tačnu, u intenciji prepoznatljivu, viziju poetskog stila koji će, siguran sam, uspjeti da do kraja izgradi i nadogradi na radost svih nas koji, poput nje, na svijet gledaju kroz prizmu Njenog Veličanstva Poezije. Stoga smatram da ova zbirka zavrijeđuje štampanje kao svojevrsnu potvrdu neospornog talenta autorke ovdje sabranih „gluvih stihova neukroćenih pjesama”.

Msr Ognjen Kandić

VRENjE POETSKOG TALENTA

Lepo je biti mlad, pun sokova pesme. Otisnuti se u pesnike, to je kao skočiti u bujicu. Veliki je to teret, ali mladost nema straha pa joj teret dođe kao listu kap.

Evo nas nad bujicom. Pesnik se umiljava vodi, koja u sebi nosi belutka, drhtavicu mesečine i senke, ne znajući, kuda voda vodi.

Ako ne postanemo kap , nikada nećemo stići svom moru, na kojem nas čeka lađa.

Dajana se nadnela nad tu maticu, koja nosi bisere i krhotine škrguta. Voda je lukava, ona ulepšava, mamka i vara. Pesma ima sličnu narav. Lakše joj je da živa šarenoj mašti nego da se zida, trpi, čeka i suzdržava.

Nezgoda je u tome , što mladost nije strpljiva. Pesnici su ko i svici, bez prestanka isijavaju sebe.

Ova pesmarica je vrenje talenta, puno soka, od kojega će biti dobro vino, ako se bude vodila bespoštedna briga.

Damjana poseduje skoro sve što je može okrilatiti za uzlet. Let je nešto drugo, on mora imati određen sent, koji se dobija od svevišnjeg, Bez toga pisanje će postati zanat. A zanatom se ne može praviti duša. Može ličiti, pričiniti se, opčiniti. Zbog toga strpim nad svakom pesmu, od koje očekuje da nadživi sudbinu leptira, da nadleti vreme i da traje…

U ovom vinogradu ima grožđa. U ovoj mladoj pesnikinji ima duše, Ovde postoji nada kojoj će ona videti lice i sa njega uzeti svoje obraze, ispisane rečima. Onim rečima koje Bog već danas protumačenim vidi.

Damjana piče o ljubavi, suočava barut i vatru. Piče i o rodoljublju iznoseći pile svoga srca, pred orlučine i ljudske obručine. Nad njom vlada nevreme. To što svetli i svetluca, to nije ždraka za pletivo, to su odsjaji vatre u njoj.

Ko će se tom vatrom grejati, to samo ona zna, jer misli da se vatra i dlanovi nad tom vatrom ne menjaju. To nije tačno, vreme se vremenom menja, ako ga nadvlada nevreme.

U ovim pesmama, punim muzike, gde ponegde i povremeno zvukovi smetaju jedni drugima, ima i instrumenata koji su epske naravi sa lirskim nabojima.

Damjana je ”instrument” koji beži prstima izvođača, koji će dok se pripitomi i privnike na zvukove, imati njeno ime. A ja joj to iskreno želim.

Slobodan Ristović

Pred rukopisnom zbirkom naslovljenom „Oklop jave“, pesnikinje Damjane Savčić iz Višegrada..

Dugo već na srpskom govornom području, neko sa manje godina života, nije za štampu priredio, odnosno napisao „ozbiljniju“ zbirku poezije, koja po zrelini, tematskoj sadržini, realnim istorijskim detaljima i strašnim sudbinskim odrednicama više odgovara veremešnim, omudralim piscima prepunih životnim iskustvom..

Damajana Savčić je rođena u ovom milenijumu i još će pričekati na punolestvo, a već se uveliko „glasuje“ lirskom zrelinom na kojoj bi joj zavideli i mnogi srednjovečni, afirmisani pesnici. Naslovi pesama, ali i ciklusnih celina deluju odveć iskustveno, pa zrelo, upućuju na značajne istorijske, geografske ili duhovne odrednice naše prošlosti, tu su i neka ljudska stanja data kroz autorska razmišljanja, što obuhvataju i mnoge nacionalno važne termine, čime se knjižni blok još više sadržajno bogati.

Iščitavanjem ove zbirke čitalac upoznaje jedan novi svet viđen i sagledan mladim, prodornim stihom, gde pesnička slika kuliminira životnom tragikom naroda našega, čija su deca u sudbinskom izazovu prevremeno sazrela i preko noći izašla mudrija, umnija, časnija a vidljivo zrelija. Faza detinjstva preskočena je u žurbi prislinog odrastanja, barem tako kažu stihovi, koje će i površni konzumant prisvojiti a potom zavoleti kao svoju ispovednu „istinu“, u živu metaforu zaogrnutu..

Damjana je „Oklopu jave“ odredila tri prirodne, poetske celine imenovane kao: “Užarene uspomene“, „Spasenje“ i „Vrisak sunca“, približno ujednačene po broju lirskih odrednica, što ljubitelju lepe pesničke reči, dodatno ostavlja utisak tehničke urednosti, to jest autorske posvećenosti pratećim detaljima, ponekad važnim kod formiranja mlade književne ličnosti.

Prvim i drugim pesničkim ciklusom, uglavnom dominiraju velike, nacionalno važne teme, što pesnikinju dodatno obavezuju da umetnički istraje na tako značajnim izazovima kao što su: Jasenovac, Vidovdan, Stari Brod, Ćirilica, Višegrad, Marko Kraljević (sa očinjom sabljom u lirskom prepevu), Grob Srpstva, Hram i druge. Negde, u nekoj sveznajućoj enciklopediji, pa makar bila i digitalizovana, stajaće da je mladobna pesnikinja Damjana Savčić, lirski obrađivala neke istorijske događaje, one u kojima je izvršen genocidni masakr nad nemoćnim a nedužnim srpskim stanovništvom u Istočnoj Bosni. Skokovi devojaka i žena u Drinu, sa poslednjim vriskom, istovremeno je nevinu žrtvu vodio u drugu dimenzije večnosti i spasenja, daleko od ustaške kame i zverstva svakojakog.

Treći ciklus je takođe ispunjen emotivnim nabojem, kakav do sada nije viđen kod uzrastnih savremenika mlade poetese Damjane Savčić, jer je prepun emotivnog naboja, etnološkog, etimološkog i drugog, a tradicionalnog srpskog nasleđa. koje se u njenim stihovima zlati, presijava kao „Mliječni put“ u pesmi, odnosno nebeskom plavetnilu..

Kako god, lirska zvezda je rođena. Damjana Savčić je redak poetski dragulj koji će tek zasijati punim sjajem, jer njeno vreme tek dolazi. Do tada, za stihove koje je napisala, sa punom profesionalnom odgovornosti tvrdim da zasenjuje svoje vreme, godine i obrazovanje, te da je već sada na višem stvaralačkom nivou od mnogih „afirmisanih pesnika i književnika“ iz daljeg ili šireg okruženja.

„Oklop jave“, je njena prva „ulaznica“ u svet lepe pisane reči, pa u to ime, sa divljenjem preporučujem ove pesme, potpisane imenom i prezimenom pesnikinje Damjane Savčić, znajući da će ih biti sve više i više, te da ćemo joj ime sa poštovanjem izgovarati, uskoro, a možda i pre.

Doc. dr Rade Vučićević

POSESTRIMA KIŠE

     Pesnički prvenac mlade pesnikinje Damjane Savčić nosi u sebi veliki emotivni naboj koji je proizašao iz empatije prema rodu, jeziku, ćirilici i svim drugim obeležjima srpskog postojanja i bitisanja. Istančan osjećaj za građenje stiha, gradaciju slika i prizora na platformi refleksa i paradoksa, čini ovu zbirku pesama zrelijom nego što je to uobičajno za prvence. Izuzetnog talenta i nesvakidašnjeg umeća odabira reči, daje dodatnu težinu britkom stavu prema negativnim pojavama i dekadenciji u društvu. Jedno je sigurno, Damjana Savčić sa svojim zrenjem profiliše u novu zvezdu srpskog pesničkog neba na radost čitalaca i poezije.

pesnik Nenad Jero Radenković