TIŠINA GLASNIJA OD BURE
(Čitajući rukopis zbirke pjesama Ples besmrtne riječi Nikoline Srdić)
Kada neko napiše stihove:
Draga, ja sam ti samo putnik,
Samo sam ostavljeni kofer,
Prazan i postiđen…
Ili:
Skupi se moje naručje
I ćuti.
Pusti tišinu da priča, satima, danima…
onda ti stihovi, više od recenzentovog mišljenja, preporučuju da se njihov autor oglasi svojom prvom zbirkom pjesama.
U konkretnom slučaju, autorica stihova je pjesnikinja iz Prijedora Nikolina Srdić, a navedeni stihovi su izdvojeni iz posljednje i prve od ukupno četrdesetak pjesama uvrštenih u zbirku Ples besmrtne riječi. Oni svjedoče i o tome da je mlada poetesa prevazišla početničke „neravnine“ u iskazivanju misli i osjećanja, kojima su naprosto nabijeni stihovi, uz brižljiv trud da dobro kontrolisane emocije nigdje ne zasmetariju smislenoj refleksiji i obrnuto.
Sasvim je razumljivo da literarni stvaralac u životnoj dobi Nikoline Srdić pjeva o ljubavi, o dugom čekanju na susret i stapanje u jednu dviju mladih osoba koje se vole, ali valja naglasiti da to čini bez dubokih uzdaha i bez gomilanja „srceparajućih“ i davno istrošenih metafora. Ljubavna osjećanja iskazuje razložno, smirujući treperenje zaljubljenih duša, dopuštajući im samo da ponekad odsanjaju svoje snove u boji u voštanoj noći. Uz to, pjesme koje – stiče se utisak – stvara u dahu, pušta da tišinom iskazuju osjećanja, jer je očito svjesna činjenice da je u poeziji tišina glasnija od urlajuće bure.
Nije ljubav jedini motiv koji zaokuplja pjesnikinjinu pažnju; ona je, koliko joj to dopušta životno iskustvo, okrenuta i nekim egzistencijalnim problemima, prvenstveno onima s kojima se mlad čovjek susreće u porodičnom i društvenom okruženju. To samo nagovještava da u njenim narednim pjesničkim zbirkama možemo očekivati širu motivsko-tematsku lepezu. Zato, dozvolimo pjesnikinji, koja ne boji se mraka osim kad je mrak, stihom Besmrtna riječ bi zaplesala, kao što je to učinila na početku ovog kratkog osvrta, sama svoju prvu zbirku stihova preporuči izdavaču i čitaocima. I, neka joj je srećan ovaj značajan korak ulaska u svijet poezije.
Banja Luka, 11. 4. 2024.
Ranko Pavlović
…………
Vizija besmrtnosti reči u poeziji autorke Nikoline Srdić
,,Nauka sve vidi u evoluciji, a pesnik u večnosti.“
– Jovan Dučić
Tema besmrtnosti zaokuplja čoveka od početka civilizacije. Najstarije književno delo ,,Ep o Gilgamešu” i dan-danas otvara pitanja besmrtnosti i proširuje aspekte posmatranja i tumačenja čovekove težnje ka besmrtnosti i potrebe da ostavlja tragove u ovozemaljskom životu, kako bi i posle njegove smrti na ovom svetu ostalo sećanje na njega. Suprotno tome, hrišćansko učenje podseća nas na fenomen besmrtnosti duše, gde odricanje od ovozemaljskog života staza je ka večnom životu. Kako civilizacija napreduje u tehnološkom smislu, čini se da u duhovnom nezaustavljivo degradira, čemu svedoči umetnost koja više ne postavlja ovakva pitanja o suštini čoveka i njegovog života. Bili bismo gotovo maliciozni kada bismo rekli da nema tih istaknutih pojedinaca, koji i dalje veruju umetnosti i njenim odgovorima, pa upravo zbirka poezije ,,Ples besmrtne riječi” mlade pesnikinje Nikoline Srdić, samim naslovom, a onda i sadržinom poništava materijalizam koji je prožeo savremenu umetnost, posebno književnost. Esencija kao pokretač stvaralačkog postupka proizilazi iz erupcije pesničkog vulkana, kojem mlado biće ne može da se odupre, već mu se potpuno predaje, jer traženje uzroka svemu neminovno dovodi do pitanja suštine.
Svojom prvom pesmom ,,U mom naručju” pesnikinja nam najavljuje glavni motiv u svim pesmama, ljubav, ali ne ljubav kao takvu, fizičku, opipljivu, već koja se grana u beskrajno mnogo tokova, dosežući i do one božanske ljubavi – agapea. Tome svedoče stihovi:
,,Voli me, čak i kada prelomim stabljiku napola,
Onda kada ne budem znala da živim,
Kada ne budem mogla da pišem,
A volim da živim”
(U mom naručju).
Ova lirska proza, često prikazana u dijaloškoj formi, zapravo je gotovo sva monološka, razgovor lirskog subjekta sa sobom i svojim strahovima i nemirima. Dijalog je često samo fiktivna epizoda radi kolorita pesničkih slika i punoće priče, predstavljen tako da čitalac sam projektuje prostor i vreme, kao i konačni ishod, o čemu govore stihovi pesme ,,Vrijeme”:
,,Zaroni u najveće dubine, i pomisli
Na svaki novi pokret jedne kazaljke.
Zaustavi vrijeme”.
Često snove zamišljamo u crno-belim slikama, kao nešto što ne možemo da kontrolišemo umom, ali Nikolina kada sanja snove, ona ih sanja u bojama i za nju su snovi mesto gde nam može biti ,,bolje”, gde će nam sigurno biti ,,bolje”. Kod nje su ,,vječne pesme” u kojima plešu ,,besmrtne riječi”, kao kod Miroslava Antića, pesma je besmrtna, a s njom i pesnik. U pesmi ,,Voštana noć” možemo primetiti i uticaj Vesne Parun na njeno pesništvo, pa kako se Vesna obraća svojoj suparnici u pesmi ,,Ti koja imaš nevinije ruke od mene”, pesnikinja Nikolina se obraća svom muškarcu:
,,Ti koji imaš ramena nježnija od mojih,
Ti koji si bdio dok spavam
……………
Ti koji ne voliš, a rasteš,
Ti koji plačeš kada sanjaš
……………
Ti koji to umiješ,
Ti koji to najbolje odglumiš.”
U njenim pesmama muškarac je apsolutni antipod onome kakvim smatramo muškarce. Njen muškarac je veran, moli je da ostane, čini sve da je usreći, skuplja i čuva njene suze, živi za njen osmeh: ,,Igra se noćima, ali srcem nikada”, a pesnikinja kao da neprestano osuđuje sebe, jer ne ume da pokaže emocije onako kako bi želela, pa ,,mjerenjem praznine u sebi” stupa na scenu ,,tužnog pozorišta” gde se seća ljubavi, kao neizmerne vrednosti u svom životu:
,,Mi smo pozorište,
Tužno pozorište”.
A mesec kao jedini svedok je ,,vječni pjesnik”. Pesma, pesnik, reč, stih, sve je kod Nikoline večno, sve je želja da ostane trag za večnost ili trag u večnosti. Lako se kod nje prepoznaju pesnički uticaji, kao simboličke slike iz Popine poezije (Očiju tvojih da nije), ali i savremenih pesnika i pesnikinja, pa zaključujemo da prati pesničku scenu i nadahnjuje se motivima, jezikom i stilom drugih autora. Ono što karakteriše njen pesnički jezik i stil, često je anaforsko ponavljanje, dugi stihovi, prekinuti katkad nekom slikom ili epizodom, ima i primera eliptičnog stiha, obraćanja u prvom i trećem licu, u muškom i ženskom rodu, dijaloške i monološke forme, koja je nužno omeđena interpunkcijskim znacima. Jedan prozni tekst umetnut je među pesme, ali stiče se utisak da sve pesme žanrovski naginju ka lirskoj prozi, ispovednog tona, presecanoj filozofskim i socijalnim sentencama, nalik na Andrićev ,,Ex ponto”, ne tematski, već stilsko-evokativno. Neke pesme nisu u potpunosti otkrivene, te im značenje sluti samo autorka, pojavljuju se lična imena, toponimi, ljudi iz njenog života, o kojima piše nadahnuta unutrašnjim dilemama, nama samo otvarajući prozorčić svog srca, ali široko prostranstvo lepote u stihovima. Ova zbirka nije samo lična ispovest, već i beležnica duboko unesrećenih ljudi, ugašenog ognjišta na kojem sada samo gavran prebiva. Sara, Jasna, Ara… Imenovanje lirskih junaka pojačava osećaj bliskosti s njima. Kada imenujete nekog o čijim osećanjima čitamo, tada upoznajete čitaoca s njim, otelotvorujete ga, gotovo poistovećujete s onim ko se prepoznaje u osobinama. Pisanje u muškom rodu još jedan je način da se lirski subjekt prikaže u punoti svojih osećanja, da kaže istinu o svetu u sebi i svetu oko sebe. U njenoj poeziji su u jedinstvu mimezis i dijegeza. Ona poezijom nekad pokazuje, a ne govori, a onda priča priču o životu, iz više uglova i zaista, sjedinjuje ono što su Aristotel i Platon suprotstavljali jedno drugome.
I na kraju, opet se vraćamo besmrtnosti reči koje plešu u pesmi po ritmu pesničkog bića, u kucnju njegovog bila. To je alhemija koja je poznata samo pesniku, to je alhemija koju je Nikolina Srdić dobro izučila.
Msr Nevena Milosavljević
